ในชีวิตประจำวัน เรามักต้องพบเจอสถานการณ์ที่ไม่เป็นไปตามใจหรือไม่ได้สิ่งที่ต้องการในทันที ไม่ว่าจะเป็นการรอคิว รอฟังคำตอบ หรือรอให้ถึงเวลาทำสิ่งที่อยากทำ ความสามารถในการอดทนรอและควบคุมความรู้สึกในช่วงเวลานั้นเป็นทักษะสำคัญที่ช่วยให้เราจัดการตัวเองได้ ซึ่งพื้นฐานสำคัญของการอยู่ร่วมกับผู้อื่นและการรับมือกับความท้าทายในชีวิต

1. เริ่มจากกิจวัตรที่ชัดเจน

การมีชีวิตประจำวันที่แน่นอนและคงที่เป็นพื้นฐานสำคัญที่ช่วยให้ลูกเรียนรู้การควบคุมตัวเองได้ดีอย่างเป็นธรรมชาติ ลูกจะสามารถปรับตัวและจัดการอารมณ์ตัวเองได้ง่ายขึ้น เมื่อสามารถรู้ว่าในแต่ละวันจะต้องทำอะไร เวลาไหนบ้าง เช่น เวลาตื่นนอน เวลากินข้าว เวลาทำการบ้าน และเวลานอนที่สม่ำเสมอ

งานวิจัยด้านพัฒนาการสมองเด็กแสดงให้เห็นว่าสมองของเด็กวัยก่อนเรียนและวัยประถมอยู่ในช่วงที่พัฒนาอย่างรวดเร็วและไวต่อสิ่งแวดล้อม การที่มีกิจวัตรแน่นอนจึงเหมือนเป็นความมั่นคง ช่วยส่งเสริมความสามารถในการควบคุมความคิดและอารมณ์ให้พัฒนาได้ดีมากขึ้น

2. ฝึกการรอคอยผ่านเกมและกิจกรรม

ทักษะการรอคอยเป็นหนึ่งในหัวใจหลักของการพัฒนาการควบคุมและกำกับตัวเอง ซึ่งช่วยให้เด็กสามารถจัดการกับความต้องการและอารมณ์ได้อย่างเหมาะสม ทฤษฎีและการทดลองที่มีชื่อเสียงอย่าง Marshmallow ของ Walter Mischel ชี้ให้เห็นว่าเด็กที่สามารถรอเพื่อรับรางวัลที่ดีกว่าจะมีแนวโน้มประสบความสำเร็จในชีวิตมากกว่า แต่ทักษะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเองโดยธรรมชาติ แต่สามารถฝึกฝนและเสริมสร้างได้ผ่านกิจกรรมต่างๆ ที่คุณพ่อคุณแม่สามารถเตรียมไว้ให้ลูกได้

นอกจากนี้ การตั้งกฎกติกาเล็กๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น การให้ลูกรอ จนกว่าจะถึงเวลาที่ตกลงกันไว้ จึงได้รับสิ่งที่ต้องการ ช่วยสอนให้ลูกได้เรียนรู้รอคอยสิ่งที่ต้องการได้มากขึ้น

3. สอนให้รู้จักอารมณ์ของตัวเอง

ความสามารถในการกำกับอารมณ์ เริ่มต้นจากการที่เด็กสามารถระบุและรู้จักความรู้สึกของตนเองได้อย่างถูกต้อง การสอนลูกให้รู้จักและยอมรับอารมณ์ของตัวเองเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่ทำให้สามารถจัดการกับความรู้สึกเหล่านั้นได้ การพูดคุยกับเด็กเกี่ยวกับอารมณ์ที่เกิดขึ้นในแต่ละวัน และการใช้เครื่องมือช่วย เช่น ตารางอารมณ์หรือการ์ดแสดงอารมณ์ต่างๆ จะช่วยให้เด็กสามารถบอกได้ว่าเขารู้สึกอย่างไร

4. ให้โอกาสตัดสินใจเล็กๆ ด้วยตัวเอง

 การเปิดโอกาสให้ลูกได้ตัดสินใจในเรื่องง่ายๆ ที่เหมาะสมกับวัย เป็นการฝึกทักษะการคิดวิเคราะห์และความรับผิดชอบในพฤติกรรมของตนเอง ลูกจะได้เรียนรู้ว่าการตัดสินใจแต่ละครั้งจะนำไปสู่ผลลัพธ์อย่างไร ซึ่งจะช่วยเสริมสร้างความมั่นใจในตัวเองและเพิ่มความรู้สึกของการควบคุมตัวเอง คุณพ่อคุณแม่อาจเริ่มจากการให้ลูกเลือกเรื่องเล็กๆ น้อยๆ เช่น อยากอาบน้ำก่อนหรือดูการ์ตูนก่อน

5. เป็นแบบอย่างที่ดีในทุกวัน

เด็กเรียนรู้การควบคุมตัวเองได้ดีจากการดูและเลียนแบบคุณพ่อคุณแม่หรือผู้ดูแลที่อยู่ใกล้ชิด เมื่อผู้ใหญ่สามารถควบคุมอารมณ์ได้ดี พูดจาด้วยเสียงนุ่มนวล และจัดการกับปัญหาอย่างใจเย็น เด็กก็จะซึมซับพฤติกรรมนั้นไปโดยธรรมชาติ

นอกจากนี้ ในช่วงที่ลูกยังควบคุมตัวเองไม่เก่งคุณพ่อคุณแม่ยังช่วยกำกับอารมณ์ร่วมกับลูก (Co-regulation) ซึ่งเป็นการช่วยให้ลูกรู้สึกปลอดภัยและสงบใจ การสนับสนุนและความอบอุ่นแบบนี้ช่วยให้ลูกค่อยๆ เรียนรู้วิธีจัดการกับอารมณ์ของตัวเองได้ดีขึ้น

อ่านบทความ: สอนลูกให้มีกาลเทศะ: 4 ทักษะชีวิตที่ช่วยให้ลูกเป็นเด็กมีมารยาทรู้จักกาลเทศะมากขึ้น

อ้างอิง
psychologytoday
moshikids