ในบางวันที่อากาศเย็นกว่าปกติ หรือช่วงที่มีฝุ่นละอองเยอะกว่าปกติ คุณพ่อคุณแม่อาจสังเกตได้ว่า ลูกมีอาการไอผิดปกติ ไอบ่อยตอนกลางคืน หรือมีเสียงหายใจครืดคราดเบาๆ หลังจากวิ่งเล่น หรือใช้แรงมากเกินไป บางครั้งอาการก็หายไปเอง แต่บางครั้งกลับเป็นซ้ำบ่อยจนอดเป็นห่วงไม่ได้

ลูกไอบ่อย หรือหายใจมีเสียงหวีด อาจเป็นหนึ่งในอาการที่อาจซ่อนอยู่ภายใต้ ภาวะหลอดลมไว หรือชื่อทางการแพทย์คือ Bronchial Hyperresponsiveness ซึ่งเป็นภาวะที่หลอดลมของร่างกายตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นต่างๆ เช่น ฝุ่น ควัน อากาศเย็น เกสรดอกไม้ หรือแม้แต่การออกกำลังกาย ได้ไวกว่าปกติ เมื่อมีสิ่งกระตุ้นเพียงเล็กน้อย หลอดลมของเด็กที่มีภาวะนี้จะเกิดการหดตัวหรืออักเสบง่าย ทำให้เกิดอาการไอ หอบเหนื่อย หรือหายใจมีเสียงหวีดได้

ถึงแม้ภาวะหลอดลมไวจะไม่ถูกจัดเป็นโรคโดยตรง แต่หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาการ ลูกไอบ่อย และภาวะหลอดลมไวก็อาจเป็นสัญญาณเริ่มต้นของโรคหอบหืด หรือปัญหาทางเดินหายใจอื่นๆ ในอนาคตได้

สาเหตุของภาวะหลอดลมไวในเด็ก

1. การอักเสบเรื้อรังของหลอดลมจากการติดเชื้อไวรัส

เด็กที่ติดเชื้อไวรัสทางเดินหายใจบ่อย เช่น RSV, rhinovirus หรือไข้หวัดทั่วไป อาจทำให้เยื่อบุหลอดลมเกิดการอักเสบซ้ำๆ ได้ง่าย โดยเฉพาะในช่วงขวบปีแรกซึ่งภูมิคุ้มกันยังอ่อนแอ เมื่อหลอดลมอักเสบบ่อยขึ้น ความไวต่อสิ่งกระตุ้นก็จะเพิ่มขึ้นตามไปด้วย

2. กรรมพันธุ์และภาวะภูมิแพ้

เด็กที่มีพ่อแม่หรือญาติใกล้ชิดเป็นโรคหอบหืด หรือโรคภูมิแพ้ เช่น แพ้ฝุ่น แพ้เกสร หรือแพ้ขนสัตว์ มาก่อน ก็มีแนวโน้มที่จะมีระบบภูมิคุ้มกันที่ตอบสนองไวเกินความจำเป็น ส่งผลให้หลอดลมมีความไวต่อสิ่งกระตุ้นมากกว่าคนทั่วไปได้

3. สิ่งแวดล้อมที่เต็มไปด้วยมลภาวะ

การอยู่ในพื้นที่ที่มีฝุ่นควันมาก ควันจากรถยนต์ ควันบุหรี่ หรือฝุ่น PM2.5 อาจทำให้หลอดลมของเด็กอักเสบและไวต่อสิ่งกระตุ้นมากขึ้น แม้ไม่ได้มีภาวะภูมิแพ้ร่วมด้วย เด็กที่อาศัยในเมืองใหญ่ หรือพื้นที่ที่มีมลพิษจึงมีโอกาสเกิดภาวะหลอดลมไวสูงขึ้น

4. ความไม่สมดุลของระบบภูมิคุ้มกันในวัยเด็ก

ระบบภูมิคุ้มกันของเด็กวัยต่ำกว่า 5 ขวบยังอยู่ในช่วงพัฒนา ทำให้ร่างกายตอบสนองเกินเหตุเมื่อเจอสิ่งที่ไม่ควรเป็นอันตราย เช่น อากาศเย็น กลิ่นน้ำหอม หรือขนสัตว์ สิ่งเหล่านี้อาจกระตุ้นให้หลอดลมเกิดการบีบตัวได้ง่ายกว่าปกติ

5. การออกกำลังกายหรือการใช้แรงมากเกินไป

การวิ่งเล่นหรือออกแรงมาก อาจเป็นตัวกระตุ้นอาการของภาวะหลอดลมไวได้ เพราะการหายใจเร็วและแรงอาจทำให้หลอดลมเกิดการหดตัว ส่งผลให้ลูกไอหรือหอบเหนื่อยทันทีหลังเล่นสนุก ทั้งที่ร่างกายไม่มีการติดเชื้อหรือแพ้อะไรเลย

ดังนั้น หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตว่าลูกมีอาการไอเรื้อรัง โดยเฉพาะในช่วงกลางคืนหรือหลังออกกำลังกาย มีเสียงหายใจหวีด หรือหายใจติดขัดบ่อยครั้งแม้ไม่ได้เป็นหวัด ควรพาลูกไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอาการ ว่าเกี่ยวข้องกับภาวะหลอดลมไวหรือไม่ เพราะหากปล่อยไว้นาน อาการอาจรุนแรงขึ้น และอาจเป็นสัญญาณเริ่มต้นของโรคหอบหืดในเด็กได้

อ่านบทความ: อาการไอของเด็กน้อย บอกอะไรได้บ้าง

อ้างอิง
ginasthma.org